Nâng cao năng lực quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý của ngành Khoa học Công nghệ
cập nhật: 20/09/2017 08:07:34

Một xã hội phát triển khi nền kinh tế cung cấp cho thị trường những sản phẩm đạt chất lượng theo tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật. Kết quả này đạt được khi hoạt động quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm hàng hóa (SPHH) được thực thi nhằm tạo ra môi trường sản xuất kinh doanh minh bạch, ngăn ngừa những gian lận, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng.

Ở Việt Nam, Luật chất lượng sản phẩm hàng hóa quy định:

- Sản phẩm, hàng hoá nhóm 1 là SPHH trong điều kiện vận chuyển, lưu giữ, bảo quản, sử dụng hợp lý và đúng mục đích, không gây hại cho người, động vật, thực vật, tài sản, môi trường được quản lý chất lượng trên cơ sở tiêu chuẩn do người sản xuất công bố áp dụng.

- Sản phẩm, hàng hoá nhóm 2 là SPHH trong điều kiện vận chuyển, lưu giữ, bảo quản, sử dụng hợp lý và đúng mục đích, vẫn tiềm ẩn khả năng gây hại cho người, động vật, thực vật, tài sản, môi trường được quản lý trên cơ sở quy chuẩn kỹ thuật tương ứng do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành và tiêu chuẩn do người sản xuất công bố áp dụng.

Tùy theo chức năng, các Bộ được Chính phủ giao trách nhiệm quản lý chất lượng SPHH. Với bộ KH&CN, danh mục sản phẩm hàng hóa nhóm 2 thuộc trách nhiệm quản lý gồm: (1) Xăng, nhiên liệu điêzen, nhiên liệu sinh học gốc; (2) Mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy; (3) Các sản phẩm điện, điện tử; (4) Đồ chơi trẻ em.

Hiện nay trên thị trường cả nước, tình trạng vi phạm các quy định về chất lượng hàng hóa nhóm 2 nêu trên (nhiều nhất là mũ bảo hiểm; các sản phẩm điện, điện tử; đồ chơi trẻ em) diễn ra phổ biến gây mất an toàn sức khỏe, thiệt hại kinh tế cho người tiêu dùng và uy tín của các doanh nghiệp sản xuất chân chính.

Trên địa bàn tỉnh Nam Định, tuy chưa có doanh nghiệp sản xuất nhưng có rất nhiều cửa hàng kinh doanh các nhóm SPHH này, với quy mô nhỏ lẻ rải rác ở các tuyến phố ở thành phố đến các huyện. Trong thời gian qua, hoạt động thanh tra, kiểm tra của sở KH&CN đã phát hiện nhiều hành vi vi phạm về chất lượng (như ghi không rõ hoặc ghi thiếu các thông tin về nhãn; về công bố mức chất lượng; không lưu hoặc lưu không đầy đủ hồ sơ chất lượng; không dán tem hoặc giả mạo tem hợp quy dán trên SPHH...). Đối với các trường hợp vi phạm trên, sở KH&CN tiến hành lấy mẫu thử nghiệm và phát hiện các vi phạm về chất lượng, cụ thể:

- Xăng không đạt chỉ số octan, hàm lượng chì vượt ngưỡng; nhiên liệu điêzen chứa hàm lượng lưu huỳnh cao so với mức quy định của QCVN 1:2015/BKHCN quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xăng, nhiên liệu điêzen và nhiên liệu sinh học;

- Dây điện bọc nhựa không đạt chỉ tiêu (điện trở một chiều của ruột dẫn, chiều dày cách điện, chiều dày vỏ bọc, đường kính ruột dẫn); máy sấy tóc, nồi cơm điện, dụng cụ đun nước, quạt điện, bàn là không đạt công suất tiêu thụ so với mức quy định của QCVN 4:2009/BKHCN quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn thiết bị điện và điện tử;

- Mũ bảo hiểm giả, mũ thời trang, mũ không đạt chuẩn (vỏ mũ, đệm hấp thụ xung động bên trong, quai đeo) so với mức quy định của QCVN 4:2009/BKHCN quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy;

- Đồ chơi trẻ em bị nhiễm hóa chất và kim loại độc hại so với mức quy định hóa học theo QCVN 3:2009/BKHCN quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn đồ chơi trẻ em;

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật về tiêu chuẩn, chất lượng SPHH hiện nay:

(i) Việc kinh doanh các hàng hóa kém chất lượng thường tạo ra lợi nhuận lớn, nên thu hút nhiều đối tượng tham gia;

(ii) Rất nhiều SPHH chất lượng kém, không đạt quy chuẩn kỹ thuật có nguồn gốc xuất xứ từ nước ngoài đưa vào thị trường bằng đường buôn lậu;

(iii) Lực lượng có chức năng kiểm tra, kiểm soát quá mỏng và các nguồn lực nhằm phục vụ cho hoạt động này còn rất hạn chế;

(iv) Chồng chéo, chưa thống nhất giữa các quy định pháp luật xử lý vi phạm về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng SPHH dẫn đến sự lúng túng trong việc xử lý của các cơ quan chức năng;

(v) Mức sống thấp, tâm lý muốn mua đồ rẻ và thiếu thông tin về hậu quả sử dụng những hàng hóa kém chất lượng ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng và cộng đồng.

Để phát hiện, xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật đối với tình tình hình kinh doanh SPHH nhóm 2 này trên địa bàn tỉnh Nam Định thì trong quá trình thanh tra, kiểm tra các cơ quan quản lý tại địa phương cần phải có hành động xử lý phù hợp và ngăn chặn SPHH nhóm 2 không an toàn lưu thông trên thị trường có hiệu quả.

-  Đối với SPHH chưa được chứng nhận, chưa công bố hợp quy phải xử lý ngay theo hành vi chưa chứng nhận, chưa có tem hợp quy và không được phép lưu thông trên thị trường.

- Đối với SPHH đã được chứng nhận và có tem hợp quy theo quy định. Thực tế, có thể tem hợp quy được chứng nhận từ lô này được in tự dán vào lô khác, chủng loại khác chưa được chứng nhận nếu nghi ngờ thì các lực lượng thanh tra, kiểm tra phải lấy mẫu để thử nghiệm.

- Trong hoạt động thanh tra, kiểm tra đo lường và chất lượng đối với nhóm SPHH này cần lựa chọn thời điểm thanh tra, kiểm tra trước thời điểm nhu cầu mua bán nhiều trên thị trường (ví dụ đồ chơi trẻ em dịp ngày Quốc tế thiếu nhi, Rằm trung thu; đồ điện, điện tử, mũ bảo hiểm dịp cuối năm) để ngăn chặn kịp thời.

- Tùy loại SPHH cần chọn phương án và cơ quan phối hợp phù hợp để thực hiện thanh tra, kiểm tra:

+ Với hàng hóa xăng dầu nên phối hợp với cơ quan công an, quản lý thị trường lập đoàn liên ngành thực hiện thanh tra, kiểm tra đột xuất ngoài giờ hành chính.

+ Với hàng hóa thiết bị điện; mũ bảo hiểm; đồ chơi trẻ em nên phối hợp với các nhà sản xuất chính hãng tập huấn về dấu hiệu phân biệt hàng thật, hàng giả trước khi tổ chức đoàn.

- Cử người đóng giả khách hàng bí mật đi khảo sát tại các siêu thị, các cửa hàng thống kê chủng loại, đánh giá sơ bộ thông qua xem xét nhãn bao bì. Từ kết quả khảo sát, sẽ được tiến hành mua thử nghiệm chất lượng. Trường hợp hàng hóa không đạt chất lượng, sẽ được thông tin đến cơ quan QLNN để thanh tra, kiểm tra kịp thời.

- Hoạt động tuyên truyền trên các phương tiện thông tin cho doanh nghiệp và người tiêu dùng:

+ Thông báo về loại đồ chơi nhiễm độc tới các trường học để cảnh báo các phụ huynh và hướng dẫn các bậc phụ huynh nhận biết hàng hóa không đạt chuẩn về chất lượng, vận động họ không mua các loại đồ chơi có xuất xứ không rõ ràng, không có dán tem hợp quy.

+ Công khai trên phương tiện thông tin đại chúng các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hàng hóa điện, điện tử; mũ bảo hiểm; đồ chơi trẻ em; xăng dầu kém chất lượng để người tiêu dùng tẩy chay.

+ Hướng dẫn và hỗ trợ nghiệp vụ cho doanh nghiệp hiểu rõ trách nhiệm, thực hiện các quy định về công bố tiêu chuẩn áp dụng; ghi nhãn hàng hóa; lưu giữ hồ sơ chất lượng trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

- Sở KH&CN sẽ cung cấp nguồn lực kỹ thuật, hỗ trợ các doanh nghiệp thử nghiệm chất lượng các SPHH nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Bên cạnh việc đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động thanh tra, kiểm tra. Cần tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng cho các doanh nghiệp để phát triển sản xuất, kinh doanh, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Chúng tôi cho rằng phải sớm sửa đổi, bổ xung chính sách:

- Nâng mức phạt gấp nhiều lần so với lợi nhuận thu được từ gian lận chất lượng và truy cứu trách nhiệm hình sự của các tổ chức/cá nhân có liên quan đến hành vi sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh SPHH kém chất lượng có nguy cơ mất an toàn cho người.

- Tháo gỡ một số chồng chéo về xử lý vi phạm hành chính đối với đo lường, chất lượng xăng dầu (giữa Nghị định 97/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dầu khí, kinh doanh xăng dầu và khí dầu mỏ hóa lỏng; Nghị định 80/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng sản phẩm hàng hóa).

          - Thống nhất các quy định về xử phạt, tùy từng trường hợp sẽ áp dụng Luật xử lý vi phạm hành chính, còn với vi phạm trong lĩnh vực TCĐLCL phải áp dụng Nghị định 80/2013/NĐ-CP.

- Cần bổ xung quy định cấp phép điều kiện kinh doanh đối với hàng hóa điện, điện tử; mũ bảo hiểm; đồ chơi trẻ em như cấp phép kinh doanh xăng dầu để hạn chế tình trạng kinh doanh tràn lan, bất chấp quy định pháp luật và vì lợi nhuận nhiều tổ chức/cá nhân cố tình gian lận gây hậu quả nghiêm trọng đến an toàn của người tiêu dùng./.

Ths. Đào Việt Hà

Phó chi cục trưởng chi cục TĐC 

 

 

 

 

:: Tin khác
- Hỗ trợ nông dân ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, diêm nghiệp
- Nhiều mô hình ứng dụng khoa học kỹ thuật hiệu quả ở Vụ Bản
- Tập huấn nghị quyết số 42/2017/NQ-HĐND về việc ban hành Quy định một số chính sách hỗ trợ tài chính trong hoạt động KHCN và Thông tư 09/TT-BKHCN Quy định về đo lường đối với phép đo khối lượng trong thương mại bán lẻ
- Đổi mới hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp trong hoạt động khoa học và công nghệ
- Những mô hình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất ở Hải Xuân
- Lựa chọn đầu tư công nghệ, kỹ thuật mới ứng dụng vào sản xuất
- Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao giá trị nông sản
- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học vào sản xuất và đời sống
- Tập huấn về Sở hữu trí tuệ tại Nam Định
- Cần các giải pháp đồng bộ thúc đẩy phong trào sáng kiến cải tiến kỹ thuật